॥ ॐ श्री गणपतये नमः ॥

सर्गः ३४

In which Tārā calms furious Lakṣmaṇa, upholds grateful Sugrīva, excuses his indulgence by Viśvāmitra, and promises monkey-bear hosts arriving today.

Tārā star-faced addresses blazing Lakṣmaṇa — Tārā says harsh speech unfitting toward Sugrīva especially from him — Tārā says grateful truthful Sugrīva forgets not Rāma deed winning fame kingdom Rumā herself — Tārā excuses missed time like Viśvāmitra with Ghr̥tācī deeming ten years a day — Tārā urges Rāma forgive tired desire-unsated nature and bids abandon rash anger — Tārā says Sugrīva would yield Rumā herself kingdom wealth and reunite Rāma with Sītā — Tārā counts countless Laṅkā rākṣasas unslayable without Sugrīva ally and cites sent chiefs — Tārā promises crores arriving today and bids abandon anger frightening women

 तथा ब्रुवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा। अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना॥ १ नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति। हरीणामीश्वरः श्रोतुं तव वक्त्राद्विशेषतः॥ २ नैवाकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः। नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः॥ ३ उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः। रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे॥ ४ रामप्रसादात्कीर्तिं च कपिराज्यं च शाश्वतम्। प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परंतप॥ ५ सुदुःखं शायितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम्। प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः॥ ६ घृताच्यां किल संसक्तो दशवर्षाणि लक्ष्मण। अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः॥ ७ स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः। विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः॥ ८ देहधर्मं गतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण। अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुमिहार्हति॥ ९ न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण। निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा॥ १० सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ। अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम्॥ ११ प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थे समाहिता। महान्रोषसमुत्पन्नः संरम्भस्त्यज्यतामयम्॥ १२ रुमां मां कपिराज्यं च धनधान्यवसूनि च। रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम॥ १३ समानेष्व्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम्। शशाङ्कमिव रोहिष्या निहत्वा रावणं रणे॥ १४ शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल रक्षसाम्। अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च॥ १५ अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान्राक्षसान्कामरूपिणः। न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता॥ १६ ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण। रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः॥ १७ एवमाख्यातवान्वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः। आगमस्तु न मे व्यक्तः श्रवात्तस्य ब्रवीम्यहम्॥ १८ त्वत्सहायनिमित्तं वै प्रेषिता हरिपुंगवाः। आनेतुं वानरान्युद्धे सुबहून्हरियूथपान्॥ १९ तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तान्सुमहाबलान्। राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः॥ २० कृता तु संस्था सौमित्रे सुग्रीवेण यथापुरा। अद्य तैर्वानरैर्सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः॥ २१ ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च। अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिंदम। कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम्॥ २२ तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपा त्क्षतजनिभे नयने निरीक्षमाणाः। हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः॥ २३ इति श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४ वाल्मीकिरामायणम् Baroda Critical Edition CC0. No rights reserved