सर्गः ३३

In which Lakṣmaṇa confronts trembling Sugrīva among women, denounces false ingratitude to Rāma as unexpiable, and threatens the fate of Vālin.

Sugrīva sees irresistible angry Lakṣmaṇa and trembles — Sugrīva quits golden seat like Indra banner as women rise like stars — Sugrīva stands red-eyed folded like great wishing tree — Lakṣmaṇa rebukes moonlike Sugrīva with Rumā among women — Lakṣmaṇa praises grateful truthful king and brands false promiser cruelest — Lakṣmaṇa cites horse cow man lies and Brahmā verse denying ingrate expiation — Lakṣmaṇa calls Sugrīva ignoble liar ungrateful bids seek Sītā shunning pleasure-snake deceit — Lakṣmaṇa warns benefit-denier shall see Vālin slain by sharp arrows and bids shun Vālin path

तमप्रतिहतं क्रुद्धं प्रविष्टं पुरुषर्षभम्।

सुग्रीवो लक्ष्मणं दृष्ट्वा बभूव व्यथितेन्द्रियः॥ १

क्रुद्धं निःश्वसमानं तं प्रदीप्तमिव तेजसा।

भ्रातुर्व्यसनसंतप्तं दृष्ट्वा दशरथात्मजम्॥ २

उत्पपात हरिश्रेष्ठो हित्वा सौवर्णमासनम्।

महान्महेन्द्रस्य यथा स्वलंकृत इव ध्वजः॥ ३

उत्पतन्तमनूत्पेतू रुमाप्रभृतयः स्त्रियः।

सुग्रीवं गगने पूर्णं चन्द्रं तारागणा इव॥ ४

संरक्तनयनः श्रीमान्विचचाल कृताञ्जलिः।

बभूवावस्थितस्तत्र कल्पवृक्षो महानिव॥ ५

रुमा द्वितीयं सुग्रीवं नारीमध्यगतं स्थितम्।

अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धः सतारं शशिनं यथा॥ ६

सत्त्वाभिजनसंपन्नः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।

कृतज्ञः सत्यवादी च राजा लोके महीयते॥ ७

यस्तु राजा स्थितोऽधर्मे मित्राणामुपकारिणाम्।

मिथ्याप्रतिज्ञां कुरुते को नृशंसतरस्ततः॥ ८

शतमश्वानृते हन्ति सहस्रं तु गवानृते।

आत्मानं स्वजनं हन्ति पुरुषः पुरुषानृते॥ ९

पूर्वं कृतार्थो मित्राणां न तत्प्रतिकरोति यः।

कृतघ्नः सर्वभूतानां स वध्यः प्लवगेश्वर॥ १०

गीतोऽयं ब्रह्मणा श्लोकः सर्वलोकनमस्कृतः।

दृष्ट्वा कृतघ्नं क्रुद्धेन तं निबोध प्लवंगम॥ ११

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा।

निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः॥ १२

अनार्यस्त्वं कृतघ्नश्च मिथ्यावादी च वानर।

पूर्वं कृतार्थो रामस्य न तत्प्रतिकरोषि यत्॥ १३

ननु नाम कृतार्थेन त्वया रामस्य वानर।

सीताया मार्गणे यत्नः कर्तव्यः कृतमिच्छता॥ १४

स त्वं ग्राम्येषु भोगेषु सक्तो मिथ्या प्रतिश्रवः।

न त्वां रामो विजानीते सर्पं मण्डूकराविणम्॥ १५

महाभागेन रामेण पापः करुणवेदिना।

हरीणां प्रापितो राज्यं त्वं दुरात्मा महात्मना॥ १६

कृतं चेन्नाभिजानीषे रामस्याक्लिष्टकर्मणः।

सद्यस्त्वं निशितैर्बाणैर्हतो द्रक्ष्यसि वालिनम्॥ १७

न च संकुचितः पन्था येन वाली हतो गतः।

समये तिष्ठ सुग्रीव मा वालिपथमन्वगाः॥ १८

न नूनमिक्ष्वाकुवरस्य कार्मुका

च्च्युताञ्शरान्पश्यसि वज्रसंनिभान्।

ततः सुखं नाम निषेवसे सुखी

न रामकार्यं मनसाप्यवेक्षसे॥ १९

इति श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३

वाल्मीकिरामायणम् Baroda Critical Edition